Over elkaar heen plassen, blotebillenspelletjes en swaffelen als ‘geintje’, in Schaarsbergen was het heel gewoon

Vijf militairen staan vandaag* voor de rechter in Arnhem. Ze maakten deel uit van de mortiergroep van de Luchtmobiele Brigade in Schaarsbergen en worden verdacht van het bedreigen, mishandelen en aanranden van collega’s bij defensie. Maar tot forse straffen zal de zaak naar verwachting niet leiden.

De gezichten van de generaals en officieren stonden al strak toen ze in oktober vorig jaar het zaaltje in Nieuwspoort betraden. Maar toen hoogleraar Ellen Giebels klaar was met de presentatie van haar onderzoek – naar sociale onveiligheid bij defensie – was het lachen ze al helemáál vergaan. Wie bij defensie een misstand meldt, wordt buitengesloten, tegengewerkt of aangevallen, met soms zelfmoordpogingen tot gevolg, zei Giebels. Er moest een cultuuromslag komen.




Vijf militairen die worden beschuldigd van betrokkenheid bij uitwassen die horen bij de ‘oude’ defensiecultuur staan donderdag voor de rechter in Arnhem. Ze maakten deel uit van de mortiergroep van de Luchtmobiele Brigade in Schaarsbergen, waar in 2012 en 2013 militairen structureel zouden zijn gepest en mishandeld en tijdens een ontgroeningsritueel zijn aangerand. De vijf worden verdacht van bedreiging, mishandeling en militaire aanranding.

De zaak in Schaarsbergen, die in 2017 naar buiten kwam toen drie militairen hun verhaal deden in de Volkskrant, was de aanleiding voor het onderzoek van de commissie-Giebels. In een tussenrapportage concludeerde de commissie dat defensie ernstige fouten had gemaakt bij een intern onderzoek naar de misstanden. Zo verdwenen relevante documenten, zoals lijsten met incidenten, uit het dossier en kwam de notulist uit de eigen compagnie, waardoor de drie militairen zich geïntimideerd voelden. Een aantal gemelde zaken, zoals pesten, (hard)drugsgebruik en machtsmisbruik, werd niet uitgezocht en de melders werden onvoldoende beschermd. Met zelfmoordpogingen tot gevolg.

Over elkaar heen plassen
In de nasleep van de publiciteit over Schaarsbergen traden sommige beschuldigden naar buiten. In het AD zeiden ze dat hun gedrag gezien moest worden als kwajongensstreken. En ja, er werd geswaffeld, er werden blotebillenspelletjes gespeeld, er werd over elkaar heen gepist. ‘Je zit de hele dag op elkaars lip. Dan heb je een hechte band’, zei een van hen. ‘Ik doe dat soort grappen ook met mijn broertje. Maar ik snap ook wel dat als ik tegen mijn moeder zeg dat mijn kamergenoot over mij heen heeft staan pissen, dit gek overkomt.’ Bij Pauw zei hij dat over elkaar heen plassen als geaccepteerd gedrag werd gezien, al waren er volgens hem nooit pispaaltjes in de groep geweest.

Toch deden twee militairen aangifte van ‘drie man tillen’. Daarbij wordt een soldaat op de grond vastgehouden terwijl een ander met ontbloot achterwerk over zijn hoofd heen en weer beweegt. Advocaat Michael Ruperti noemde het voorval bij Pauw ‘een geintje’.

In een soortgelijke zaak oordeelde de militaire kamer van de rechtbank eerder dat dergelijk handelen ‘een professionele organisatie als de Landmacht onwaardig is’. ‘Dit handelen overschrijdt niet alleen de grens tot welke een grap zich kan uitstrekken, maar ook de grenzen die het Wetboek van Strafrecht aan ieders gedragingen stelt’, aldus de rechter destijds.

‘Maar een geintje’
De commissie-Giebels concludeerde dat misstanden bij defensie vaak worden gebagatelliseerd onder het mom van ‘het is maar een geintje’. Binnen de krijgsmacht is er de neiging ‘om leden van de eigen groep te beschermen, ook bij grensoverschrijdend gedrag, en collega’s die buiten de groep vallen negatief te bejegenen’. Melders van misstanden worden als ‘onbetrouwbaar en zwak’ weggezet.

Maandag dook er in het AD een verhaal op over een van de slachtoffers van Schaarsbergen. Zijn ex-vriendin, die eerder zelf door de rechter werd vrijgesproken van het neersteken van de 29-jarige militair, deed in 2017 aangifte van mishandeling en smaad. De militair zou haar onterecht hebben zwartgemaakt tegenover haar werkgever. In juni moet de militair zich verantwoorden voor de politierechter.

Volgens sommige verdachten is het een teken aan de wand en zou het illustreren dat de verhalen van de militair over Schaarsbergen zijn verzonnen of op zijn minst ernstig aangedikt. Zelf kan hij in de rechtszaal zijn verhaal niet doen, omdat hij wordt behandeld voor de posttraumatische stressstoornis die hij aan zijn tijd in Schaarsbergen overhield. Een van de twee andere slachtoffers zit in dezelfde situatie.

Intern rapport
Dat er sprake zou zijn van misstanden op de Oranjekazerne in Schaarsbergen, zoals de slachtoffers beweren, valt ook af te leiden uit een intern rapport dat defensie zelf al in 2015 over de kazerne liet maken. Daaruit bleek dat militairen op grote schaal alcohol dronken en drugs gebruikten, ook binnen de kazerne. Ook pikten ze buiten vrouwen op of huurden ze prostituees in, die bleven slapen op de kazerne. Daarnaast vernielden of stalen ze voor aanzienlijke bedragen materiaal van defensie, was er sprake van ‘informele ontgroeningen’ en bestond een ‘hoog risico op pesten, buitensluiten en ongewenst seksueel gedrag’.

In het rapport zeiden de ondervraagde militairen dat ze op de kazerne vrij hun gang konden gaan, omdat ze ‘toch niet werden gecontroleerd’. Bovendien was er weinig angst om verraden te worden: de kans hierop was nihil door groepsdruk, loyaliteitsgevoel en angst buiten de groep te vallen.

Voor het Openbaar Ministerie zal het niettemin een lastig karwei worden om aan tonen wat de rol was van de vijf individuele militairen die donderdag en vrijdag terechtstaan. Bij veel beschuldigingen is het hun woord tegenover dat van de slachtoffers.

Vinger-in-de-kont-incident
In de aanloop naar de rechtszaak werden verschillende zaken geseponeerd. Dat geldt ook voor het ‘vinger-in-de-kont’-incident. Daarin werd bij twee militairen ten overstaan van de groep een vinger al dan niet in hun anus geduwd of werd daarmee gedreigd. De twee slachtoffers zeiden dat ze zich daarbij onder druk gezet voelden. Van het incident werd een filmpje gemaakt. Het OM wil nog niet expliciet verklaren waarom dit feit niet tot vervolging heeft geleid, maar zegt dat dit onder meer gaat om de context.

Tot forse straffen zal de zaak naar verwachting niet leiden. Maar, zo hoopt men bij defensie, een veroordeling kan een afschrikwekkend effect hebben op de huidige generatie militairen. En zo een rol spelen in de beoogde cultuuromslag.

Twee van de drie militairen die zeiden te zijn aangerand, bedreigd en mishandeld, hebben van defensie inmiddels een aanzienlijke schadevergoeding gekregen. De mortiergroep waarvan ze deel uitmaakten, werd vlak na hun eerste meldingen in zijn geheel opgeheven.

* De vijf (ex-)militairen staan op 9 en 10 mei terecht voor de militaire kamer van de rechtbank in Arnhem. De rechterlijke uitspraak volgt later dit jaar

Bron: Volkskrant / Defensie

Vijf militairen Luchtmobiele Brigade vervolgd voor misstanden kazerne Schaarsbergen

Het Openbaar Ministerie vervolgt vijf (voormalige) militairen van de Luchtmobiele Brigade in Schaarsbergen. Die beslissing heeft het OM dinsdag genomen. De militairen moeten zich voor de rechter verantwoorden voor militaire aanranding, bedreiging, mishandeling en het toelaten van een strafbaar feit door een ondergeschikte.
De zaak kwam aan het licht toen de drie slachtoffers, eveneens militairen uit Schaarsbergen, vorig jaar hun verhaal deden in de Volkskrant. Zij vertelden dat ze hun eenheid in 2014 hadden verlaten vanwege onder meer vernederingen, mishandelingen, aanrandingen en een verkrachting. Eerder hadden ze hun beklag gedaan bij defensie. Daar was onvoldoende naar hen geluisterd. Uiteindelijk deden de militairen aangifte.

Het OM startte daarop vorig jaar een onderzoek onder de naam 27KYBYBOLITE en merkte tien militairen als verdachte aan. Negen van hen deden vorige maand een tegenaangifte tegen de slachtoffers, die alle beschuldigingen zouden hebben verzonnen. Het OM gaat daar dus niet in mee en vervolgt vijf van hen nu voor hun aandeel in de zaak, die defensie ernstig in verlegenheid bracht.




Vijf militairen vrijuit
Een aantal beschuldigingen, zoals verkrachting, drugshandel, afpersing en discriminatie wordt geseponeerd. Volgens het OM is er onvoldoende wettig en overtuigend bewijs om deze zaken voor de rechter te brengen. Vijf militairen gaan vrijuit.
Advocaat Ruth Jager van een van de slachtoffers houdt een dubbel gevoel over aan de beslissing van het OM. ‘Het is goed dat er eindelijk mensen ter verantwoording worden geroepen. En dat naar buiten komt dat dit soort dingen bij defensie voorkomen. Maar tegelijkertijd wordt een aantal zaken geseponeerd. We gaan nog kijken of we daar iets aan kunnen doen.’ Advocaat Bart Damen van de twee andere slachtoffers sluit zich hierbij aan.

Een van de slachtoffers laat weten opgelucht te zijn dat zijn voormalige collega’s worden vervolgd. ‘De afgelopen maanden waren slopend door alle media-aandacht. Mijn leven is op zijn kop gezet door wat er in Schaarsbergen is gebeurd. De aantijgingen van de daders dat we alles hadden verzonnen hebben me veel pijn gedaan. Dat ze zich nu moeten verantwoorden voor de rechter doet me goed.’
Volgens Michael Ruperti, advocaat van zes van de beschuldigde militairen, wordt ‘80 procent van de beschuldigingen’ tegen zijn cliënten geseponeerd. ‘Drie van mijn cliënten worden niet vervolgd en drie wel.’

‘Drie man tillen’
Twee van Ruperti’s cliënten zijn volgens het OM betrokken geweest bij het zogenoemde ‘drie man tillen’, zegt de advocaat. Daarbij wordt een soldaat op de grond vastgehouden terwijl een ander met een ontbloot achterwerk over zijn hoofd heen en weer beweegt. Dit ritueel, dat vaker voorkomt bij defensie, is eerder door rechters gekwalificeerd als militaire aanranding. ‘Mijn derde cliënt, de groepscommandant, was er volgens het OM bij en zou niet hebben ingegrepen’, zegt Ruperti. ‘Alle drie vinden ze dat ze onterecht zijn beschuldigd en daarom gaan we een bezwaar indienen tegen de dagvaarding.’

Zorgen over kazerne
Nadat de drie slachtoffers hun relaas over de kazerne in Schaarsbergen hadden gedaan, bleek dat er binnen defensie al langer zorgen waren over de kazerne. In een intern rapport uit 2015 staat dat verveelde militairen er op grote schaal alcohol en drugs gebruikten. Ze vernielden of stalen voor aanzienlijke bedragen materiaal van defensie. Verder was sprake van ‘informele ontgroeningen’ en bestond er een hoog risico op pesten, buitensluiten en ongewenst seksueel gedrag.

Bron: Volkskrant / Defensie (fot illustratief)