Begrip voor morele verwonding militairen

Militairen die na uitzending met problemen kampen, zijn gebaat bij meer begrip voor de morele complexiteit van moderne oorlogen. Tine Molendijk, docent en onderzoekster aan de Faculteit Militaire Wetenschappen, promoveerde vandaag in Nijmegen op een onderzoek naar morele verwonding, politieke besluitvorming en publieke opinie.

Molendijk adviseert om bij het opzetten van een militaire missie al rekening te houden met het risico op morele verwonding. Dit begrip verwijst naar het mogelijke lijden. Dat kan ontstaan nadat verwachtingen en overtuiging over goed en kwaad en persoonlijke goedheid geweld worden aangedaan. Volgens de promovenda kan Defensie via onderwijs en training meer aandacht schenken aan ethische dilemma’s. Militairen ervaren namelijk tijdens uitzending dat die veel complexer zijn en niet op te lossen met gezond verstand.

Diepte-interviews veteranen
Door de complexiteit van moderne oorlogen is het voor sommigen onvermijdelijk om niet met zijn of haar morele overtuiging in de knoop te komen, betoogt Molendijk. Ze baseerde zich op gesprekken met 80 eerder naar Srebrenica en Uruzgan uitgezonden veteranen. Uit het promotieonderzoek blijkt dat morele verwonding hét type schade van huidige missies is. Militairen moeten vaak niet alleen vechten, maar vervullen ook humanitaire taken.




Kan fout gaan
Volgens Molendijk kan de regering de ethische worstelingen niet voorkomen. Wel zijn ze te beperken door vooraf de parameters van een uitzending goed te overwegen. Wanneer de regering, zoals in Srebrenica, peacekeepers naar een oorlogsgebied stuurt, dan is de kans groot dat het moeilijk wordt. De situatie vraagt immers om gevechtstroepen. Andersom kan het ook fout gaan: bij een counterinsurgency-missie zoals Task Force Uruzgan is vechten onvermijdelijk. Militairen daarvoor inzetten heeft echter weer een heftige reactie tot gevolg van zowel de Tweede Kamer als de Nederlandse bevolking.

Bewustwording
Het is aan de samenleving om die complexiteit te accepteren. Molendijk pleit voor een meer volwassen manier en complexere taal om over oorlog na te denken en te spreken. Een militair hoeft niet alléén een held, dader of slachtoffer te zijn, maar kan alle rollen vervullen. De regering speelt er eveneens een door bijvoorbeeld niet open te zijn over gevechten. Daarmee ondersteun je het idee dat schone oorlogen bestaan.




‘Tientallen vastgelopen veteranen zwerven op straat’

Tientallen Nederlandse veteranen met psychische klachten zwerven op straat of slapen bij de daklozenopvang, aldus de Volkskrant. Het gaat om militairen die na terugkeer van hun missies kampen met ernstige psychische problemen. Volgens de krant krijgen zie van Defensie hier geen passende zorg voor.




Volgens het Leger des Heils gaat het om tientallen veteranen die een beroep doen op de opvang. Maar het vermoeden bestaat dat hun werkelijke aantal “in de honderden” loopt, zegt een lid van de directie in de Volkskrant. Volgens de krant blijkt uit gesprekken met hulpverleners, advocaten en veteranen dat veel militairen gebruik maken van de opvang uit psychische nood.
In veel gevallen gaat het om oud-militairen met het PTSS (posttraumatisch stressstoornis), die na hun terugkeer in Nederland ook tegen andere problemen zijn aangelopen en zich niet willen laten behandelen door zorgverleners.

Zorgplicht
Minister Ank Bijleveld van Defensie erkent dat Defensie een “bijzondere zorgplicht” heeft voor de veteranen en zegt zich hun lot aan te trekken. Volgens haar is het bekend dat er een kleine groep veteranen is bij wie de zorgbehandeling niet aanslaat of die zorg mijdt. Defensie kan niet beoordelen of er meer beschermd-wonenplekken moeten worden ingericht, omdat er geen zicht is op de omvang van de groep die daar behoefte aan heeft, aldus Bijleveld. Men moet ook in beeld willen zijn aldus de minister.

Veteranenloket
Defensie heeft voor veteranen met gezondheidsklachten het Veteranenloket opgezet. Daar krijgen de oud-militairen hulp bij het kiezen van de juiste zorg, bij het aanvragen van voorzieningen en uitkeringen. “Maar juist de ernstige gevallen worden daar niet bereikt”, zegt een jurist die veteranen met PTSS bijstaat, in de Volkskrant. Alleen de zelfredzame mensen wenden zich tot Defensie, anderen laten zich afschrikken door de bureaucratie of willen met rust gelaten worden, zegt hij.

Bron: NOS / Defensie (foto illustratief)