Defensie erkent burgerslachtoffers bij bombardement Irak

Defensie heeft de plaats, datum en tijd bekend gemaakt van 2 bombardementen door Nederlandse F-16’s in Irak. De Nederlandse regering stelde zelf vast dat hierbij zeker dan wel zeer waarschijnlijk burgerslachtoffers zijn gevallen. Defensie schat dat het om 74 mensen gaat. Dat meldt minister Ank Bijleveld-Schouten vandaag per brief aan de Tweede Kamer.

Van oktober 2014 tot en met juni 2016 en heel 2018 namen Nederlandse F-16’s deel aan de anti-ISIS coalitie en vlogen circa 3000 missies. Daarbij zijn meer dan 2100 keer wapens ingezet.

Hawija
In de nacht van 2 op 3 juni 2015 werd in Hawija (Irak) een faciliteit aangevallen waar door ISIS geïmproviseerde autobommen werden gefabriceerd. Deze fabriek lag in een industriegebied. Er waren voorafgaand aan de aanval op basis van de bij Nederland beschikbare inlichtingen geen indicaties dat door de effecten van de wapeninzet burgerslachtoffers zouden vallen. Dit omdat er zich in de directe nabijheid van het doel geen burgers waren. De dichtstbijzijnde woonhuizen stonden buiten het vooraf voorziene schadegebied. Na de aanval waren er echter meer en grotere secundaire explosies dan door eerdere ervaringen met het uitschakelen van dit type doel waren te verwachten. Hierdoor was er sprake van een groter schadegebied. Het bleek namelijk dat in de fabriek veel meer explosieven waren dan bij Nederland bekend was of viel in te schatten op basis van de toen beschikbare inlichtingen van de anti-ISIS coalitie. Hierdoor werd ook een groot aantal andere gebouwen in de omgeving vernietigd. Uit nader onderzoek van het coalitiehoofdkwartier bleek dat bij deze explosies zeer waarschijnlijk burgerslachtoffers vielen te betreuren. Er waren namelijk zeer waarschijnlijk burgers in het door de secundaire explosies getroffen gebied. Op basis van de door het coalitiehoofdkwartier aangehaalde bronnen zijn bij deze aanval ongeveer 70 slachtoffers gevallen, zowel burgers als ISIS-strijders. Om hoeveel omgekomen ISIS-strijders of burgerslachtoffers het ging was achteraf niet vast te stellen.

Mosul
In de nacht van 20 op 21 september 2015 is er een vermeend ISIS-hoofdkwartier in Mosul aangevallen. Achteraf stelde het coalitiehoofdkwartier Nederland ervan op de hoogte dat dit een woonhuis met burgers betrof. Later is vastgesteld dat inlichtingen van de anti-ISIS coalitie, die hebben geleid tot het identificeren van het doel, onjuist waren. Op basis van de door het coalitiehoofdkwartier aangehaalde open bronnen zijn bij deze aanval zeer waarschijnlijk 4 burgerslachtoffers gevallen.

Beide bovenstaande gevallen zijn later door het Openbaar Ministerie zelfstandig onderzocht. Het OM zag uiteindelijk geen aanleiding voor vervolgonderzoek.




Zo min mogelijk nevenschade
Bijleveld ‘betreurt het ten zeerste’ dat er burgerslachtoffers zijn gevallen. “Het hele proces dat voorafgaat aan wapeninzet is erop ingericht om zo min mogelijk nevenschade te maken, zeker als het om burgerslachtoffers gaat. Er wordt daarom altijd enorm zorgvuldig gekeken naar de plaatselijke situatie en beschikbare informatie. Helaas is het in een oorlog nooit volledig uit te sluiten dat er burgerslachtoffers vallen.”

Vliegers
Afgelopen donderdag sprak de minister met F-16-vliegers over het openbaar maken van de luchtaanvallen. In het gesprek gaf Bijleveld aan dat ze het belangrijk vindt zo transparant mogelijk te zijn over de inzet van Nederlandse F-16’s en burgerslachtoffers. Vanuit de vliegers was er ruimte om vragen, opmerkingen en zorgen te delen met de minister.

Verslaan van het kalifaat
Bijleveld benadrukt dat ze pal achter de ingezette F-16-vliegers staat. “Onze vliegers hebben voor onze veiligheid gevochten tegen ISIS. Ze hebben dat zorgvuldig en professioneel gedaan, terwijl er veel verantwoordelijkheid en druk op hun schouders rustte. Ik ben er trots op dat onze militairen hebben bijgedragen aan het verslaan van het kalifaat.”




75e herdenking Slag in de Javazee

27 februari 1942. 5 kruisers en 9 torpedobootjagers gaan de strijd aan met de Japanse vloot. De Nederlandse schout-bij-nacht Karel Doorman heeft het bevel over het geallieerde eskader. De Slag in de Javazee, 75 jaar geleden, is vandaag herdacht in de Kloosterkerk in Den Haag.

Ondanks een Japans spervuur van meer dan 1.200 granaten en tientallen torpedo’s, gaat het gevecht in eerste instantie gelijk op, maar verloopt dramatisch. Een meer dan 7 uur durende strijd eindigt uiteindelijk kort voor middernacht met de torpedering van de kruisers Hr. Ms. De Ruyter en Hr. Ms. Java en torpedojager Hr. Ms. Kortenaer.

Den haag, 27 februari 2017, Herdenking 75 jaar slag om Javazee in de Kloosterkerk te Den Haag.

Den haag, 27 februari 2017,
Herdenking 75 jaar slag om Javazee in de Kloosterkerk te Den Haag.

Velen komen om. Anderen belandden in zee. Onder hen matroos 3e klasse Felix Jans, opvarende van de Kortenaer. Hij is inmiddels 93 jaar maar de confrontatie met de Japanse vloot staat op zijn netvlies. “Wij voeren de Japanners tegemoet en vuurden over en weer. Natuurlijk was je bang? Waar zou je terecht komen als je werd afgeschoten.”

Een torpedo boort zich in de Kortenaer. Jans wordt het water in gezwiept en denkt dat het einde nabij is. Hij weet op een reddingsvlot te klimmen en ruim 4 uur later halen de Britten hem uit het water. Als de geallieerden na een week capituleren, neemt de ellende verder toe. Jans moet als krijgsgevangene onder barbaarse omstandigheden werken aan de Birma-spoorlijn. Hij kijkt erop terug als “één grote survival.”




Veerkracht
Minister Jeanine Hennis-Plasschaert: “Meneer Jans, we zijn ontzettend blij dat u vandaag bij ons bent. Uw verhaal inspireert van A tot Z. U toonde een ongelooflijke veerkracht. En juist te verhalen over toen, over u en uw kameraden, worden we ons steeds weer bewust van de volle omvang van die gebeurtenissen én de betekenis daarvan voor nu.”


Operationeel relevant

Volgens Hennis leert het dat we permanent in de krijgsmacht moeten willen investeren om operationeel relevant te blijven. “Maar het leert ons bovenal dat we de herinneringen aan de vele slachtoffers van de Slag in de Javazee levend moeten houden Zij betaalden de hoogste prijs. Zij toonden moed, veerkracht en vastberadenheid. Zij kwamen op voor onze vrijheid.”




Grote schok
Eind vorig jaar ontdekten duikers dat de wrakken van de 3 Nederlandse oorlogsschepen grotendeels waren verdwenen. “De schok was groot”, aldus Hennis. Onderzoek wees uit dat ze van hun plek op de zeebodem waren gehaald. Naast het vaststellen van de vermissing is er ook gezamenlijk onderzoek naar de toedracht, zo kwam premier Mark Rutte met Indonesië overeen.

Adelborstenlied
Hennis: “De overgebleven tastbare herinneringen van de zeeslag moeten worden gekoesterd.” Zij noemde onder meer de scheepsbel van Hr. Ms. De Ruyter en de grammofoonplaat in de plunje van adelborst Jaap Kooijman met het adelborstenlied. Daarvan luiden de laatste regels van het eerste couplet:

‘Wordt het nog eens in later dagen
Neerlands vlag ten strijd ontplooid
Stervend zullen wij haar schragen
Maar die vlag verlaten: nooit!’

Bij de herdenking waren meer dan 450 nabestaanden, onder wie Theo Doorman, zoon van eskadercommandant Karel Doorman.

Surabaya
Ook bij het herdenkingsmonument in Surabaya was er aandacht voor de zeeslag. “Wie het verleden vergeet, is gedoemd het te herhalen”, zei de president van de Oorlogsgravenstichting Piet-Hein Donner. “De erevelden hier en op talloze plaatsen elders in de wereld, vooral ook vermaningen die ons stil doen staan bij het leed van oorlog, de prijs van vrijheid en de kosten van herstel daarvan als ze verloren gaan door zorgeloosheid en verwaarlozing. En dat laatste dreigt steeds als we aan vrede, recht en vrijheid gewend – verwend – raken.”