Generaal over misstanden Schaarsbergen: ‘We weten, we hebben geen koorknaapjes’

Zijn Oranjekazerne was lange tijd het symbool van alles wat er mis was met Defensie: de mannencultuur werkte misstanden in de hand en bezuinigingen zorgden onder meer voor een gebrek aan winterkleding en legionella in de douches. Generaal Ron Smits wil schoon schip maken: ,,Van de aantijgingen van 2017 is niets meer over.”

Het is november 2017 als generaal Ron Smits voor het eerst een lichting geslaagde rekruten toe mag spreken. Smits is pas sinds juli dat jaar de hoogste baas van de Oranjekazerne in Schaarsbergen en hij heeft weken uitgekeken naar dit moment.

Maar uitgerekend die dag komt de Volkskrant met het verhaal van drie oud-bewoners van de kazerne: vernederd, mishandeld en verkracht zijn de militairen die na jaren te hebben gezwegen naar de krant zijn gestapt om hun verhaal te doen.




Smits voelt de blikken van toegestroomde ouders, als hij die middag hun kinderen die felbegeerde rode baret op gaat zetten. ,,De hele tribune zat vol. Wat zouden ze denken? Die mensen hadden hun kind de opleiding ingestuurd en op het moment dat ze echt mogen beginnen, hoor je dat er hier blijkbaar van alles gebeurt. Ik moest er wel wat over zeggen, vond ik.’’

De 53-jarige generaal begint over het interne meldsysteem, de bordjes met de nummers van anonieme hulplijnen en bevestigt: hier moet iets aan gedaan worden. Hij sluit af met een uitzonderlijke mededeling: ,,Als je het nou allemaal niet vertrouwt, kom dan naar mij.’’
Ruim een jaar later, in het kantoor van de generaal op de kazerne. Smits weet nu: de verhalen in de Volkskrant waren slechts het begin van de ellende. Naar aanleiding van de publicaties gelast het ministerie van Defensie een onderzoek.
De ingestelde commissie-Giebels is in maart vorig jaar zeer kritisch op hoe de incidenten in 2014 zijn opgepakt door de legerleiding. Het Openbaar Ministerie komt na aangifte van de slachtoffers in actie: tien (oud-) militairen worden aangehouden.

Hebt u zich nooit afgevraagd: waar ben ik in hemelsnaam terechtgekomen?
,,Natuurlijk heb ik er over gesproken met mijn voorgangers. Hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren. Het is destijds pas heel laat naar buiten gekomen dat er dingen speelden binnen die groep. En dat komt vooral door die jongens zelf. Toen eenmaal duidelijk werd dat er iets aan de hand was, is meteen ingegrepen. Al snel bleek dat er mogelijk strafbare feiten waren gepleegd, en is direct het Openbaar Ministerie erbij betrokken. Het OM heeft destijds beslist: wij nemen de zaak niet over, jullie kunnen ’m zelf afdoen.’’

Maar daarmee was het dus niet klaar.
,,We hebben een intern onderzoek gestart, mensen verhoord, en conclusies getrokken. Op basis van wat bekend was, zijn ook straffen uitgedeeld. Toen kwam in 2017 de zaak opnieuw in het nieuws, doordat die jongens aangifte hadden gedaan. Daar zaten een hoop nieuwe feiten bij die nooit eerder bekend zijn geweest. Op dat moment is eigenlijk meteen een hele brigade in een kwaad daglicht gezet.’’

Dat voelt u zo?
,,Kijk, wat uiteindelijk jammer is uit die periode, is dat een incident dat in een betrekkelijk kleine groep heeft plaatsgevonden, is uitgemeten over een hele brigade. In Schaarsbergen, bij de brigade, vinden misstanden plaats, was nu het label. We zijn bijna drieduizend man sterk hè? En we hebben het hier over een incident van vijf jaar geleden! Het leek alsof het een soort standaard was, dat dit bij iedereen die een rode baret heeft, regelmatig gebeurt. Maar dat is natuurlijk niet zo.’’

Hoe zit het dan wel?
,,Het spitste zich nu wel op deze brigade toe, maar de cultuur en omstandigheden zijn natuurlijk voor heel Defensie hetzelfde. Een cultuur die dit soort voorvallen gemakkelijker toelaat dan in een andere omgeving. Maar dat wil niet zeggen dat het wekelijks ­gebeurt. En die schijn is best wel gewekt. Daar zijn een hele hoop mensen binnen de brigade tekort mee gedaan. Die doen elke dag voor Nederland, voor de veiligheid, hartstikke goed werk. En we weten zelf ook: we hebben hier geen koorknaapjes. Maar dat wil niet zeggen dat alles getolereerd is. Ook hier worden de grenzen duidelijk gesteld: wat normaal is en vooral wat niet.’’

U hebt het over de schijn die gewekt is, en een brigade die tekort is gedaan. Wie verwijt u dat dan?
,,Gedeeltelijk wel de media, die hadden best wat genuanceerder kunnen zijn. Als je zo’n verhaal krijgt van die jongens, dan is dat vrij uitzonderlijk. Maar men had daar best wat terughoudender in kunnen zijn. Dit is nu wel de verklaring van die mensen, maar er moet nog een onderzoek volgen, dus wat er van waar is zal na verloop van tijd blijken. Die nuance is nooit gemaakt. En dat is wel jammer, want achteraf blijkt dat nu wel het geval te zijn.”

Hoe bedoelt u?
,,Nou, vijf van de tien militairen die door die jongens beschuldigd zijn, worden al niet vervolgd. En eigenlijk van alle nieuwe feiten die destijds genoemd zijn door de jongens, is er geen enkel feit meegenomen bij de vervolging van die andere vijf. Het gaat alleen om de oude feiten, waarmee wij destijds naar het OM zijn ­gestapt, die wij vervolgens zelf hebben onderzocht en waar we de mensen al voor hebben gestraft.’’

Nu doet u net alsof de daders ook slachtoffers zijn.
,,We hebben het over een aangifte die in oktober 2017 is gedaan. Afgelopen september werd duidelijk wie vervolgd werd en wie niet. Maar de behandeling van de zaak, voor feiten die al ­bekend waren, vindt pas plaats medio dit jaar.’’
,,Eén van die jongens spant nu een zaak aan tegen het Openbaar Ministerie. Want zolang de zaak loopt, mag hij niet mee op uitzending. Hij wil dat graag, voor z’n eigen ontwik­keling en ervaring. Het kost hem geld, als hij niet mee mag. En hij moet nu bijna twee jaar wachten op een uitspraak over een zaak waarvan nu eigenlijk alles al wel bekend is. Dus ook die jongens zijn gewoon tekortgedaan.’’

Maar, die vijf zijn toch niet onschuldig?
,,Nee, maar ze zijn wel beschuldigd van zaken als verkrachting. En zwart gemaakt in de media. Als je hun naam nu googelt, worden ze in verband gebracht met vergrijpen waarvan justitie heeft gezegd dat ze niet te bewijzen zijn. Die jongens zijn gewoon beschadigd hierdoor. Ik zeg niet dat er niets gebeurd is. Er is wel degelijk wat gebeurd, en dat is ook niet netjes. Maar dat hebben wij destijds ook al vastgesteld.’’

Hebben jullie het eigenlijk gevoeld in de aanmeldingen, alle commotie?
,,We waren daar zelf wel bang voor. En Defensie heeft natuurlijk sowieso problemen met de vulling van de eenheden. Maar als ik naar onze brigade kijk, dan moet ik vaststellen dat de be­langstelling voor de luchtmobiele brigade onverminderd groot is. Ik denk dat de rode baretten, en waar die voor staan, best veel jongeren aanspreekt. De laatste lichting, van november, was 120 man sterk. Terwijl wij hier eigenlijk zijn ingericht op tachtig.’’

De animo onder jongeren is, ondanks alles, dus groot.
,,Ja. Maar dat komt ook doordat we flink investeren in faciliteiten. De jongens hebben vorig jaar aangegeven wat ze hier graag zouden zien, qua voorzieningen. Nu komt er nieuw meubilair, nieuwe vloerbedekking, en worden de kamers gesplitst. In plaats van vier man op één kamer, worden het er nu twee. En er wordt nu overal glasvezel aangelegd, want het internet hier was heel slecht. Terwijl de jeugd van tegenwoordig alles online doet.’’

Is dat dan ook bedoeld om ze gewoon bezig te houden?
,,Nou, als je hier ‘s avonds zit en het werkt niet, dan gaan ze iets anders verzinnen. Dingen die die jongens zelf wel leuk vinden, maar mensen in de omgeving niet zo.”

Rottigheid?
,,Precies. Daarom hebben we aan de mensen gevraagd: ‘wat zijn jullie ideeën om het leef- en werkklimaat op deze kazerne, met name buiten de diensturen, beter te maken?’ Daar zijn wel 25 voorstellen uitgekomen. De beste vijf hebben we daaruit gepakt, en gaan we uitvoeren.”

Zoals?
,,De centrale ruimte ’s avonds, de bar zeg maar, die vonden ze oubollig. De soldaten wilden liever een Starbucks-achtige koffiehoek, waar je echt goede koffie kunt krijgen. En ze wilden een soort Amerikaans sportcafé. Met een paar grote schermen, waar je tegelijk wedstrijden op kunt kijken. Waar je een pooltafel hebt, kunt darten. Er is ook nog een ruimte achter, daar zou je een gamehoek in kunnen richten. Dit voorjaar wordt dat allemaal gerealiseerd.’’

Legionella
Alsof de aanhoudende nieuwsberichten over de cultuur, misstanden en mogelijke vervolging van rode baretten nog niet genoeg waren, blijkt afgelopen september dat op de Oranjekazerne in één van de barakken legionella is uitgebroken. Ook nu stappen militairen niet naar de legerleiding, maar naar de pers: ze kunnen niet naar de wc of douchen, in de toch al verouderde vertrekken op hun terrein.

Baalde u van die nieuwe ophef?
,,Dat soort problemen hebben we hier natuurlijk ook niet elke week. Maar onze jongens gaan naar het buitenland. Een oefening in Amerika, een half jaar in Mali. Dan staat hun gebouw maandenlang leeg. Alles staat daar stil en het zijn relatief oudere gebouwen, met leidingen die je tegenwoordig niet meer zou gebruiken. Dus de kans op legionella is groter dan in een modern gebouw. Als we weten dat een gebouw langere tijd niet gebruikt wordt, dan worden die leidingen regelmatig geïnspecteerd.’’

Dat was de vraag niet.
,,Ik kan me voorstellen dat je ontevreden bent als je terugkomt van een missie en je kunt niet in je gebouw, of het water is afgesloten. Maar al dit soort dingen, of over een jongen die geen handschoenen heeft, staan meteen in de krant. Terwijl die leidingen gewoon even doorgespoten moeten worden en na drie weken weer te gebruiken zijn. Douchen moet dan ergens anders. Dat is misschien even onhandig, maar volgens mij gaat veiligheid en gezondheid boven 100 meter moeten lopen om te douchen.’’

In plaats van geld voor Starbucks-koffie, zou u ook wat aan die douches kunnen doen.
,,De relatie tussen geld steken in een gebouw voor faciliteiten ’s avonds en niet in de leidingen, is er niet. Want ik heb wel de beschikking om iets aan het gebouw te doen voor ontspanning. Maar ik heb niet het geld en ik maak niet het plan om de leidingen van gebouwen te renoveren. Lag dat allemaal bij mij, dan kon je inderdaad de prioriteit stellen bij een lekkend dak, leidingen, of een gebouwrenovatie. En dan zullen we in de laatste instantie een mooiere tv neerzetten.’’

Kennelijk frustreert het de militairen, dat alles zo langzaam gaat.
,,Het is jammer dat ook dit soort zaken via de media gespeeld worden. Het gaat de goede kant op met Defensie, er komt geld bij. Maar twintig jaar aan bezuini­gingen poets je niet in twee jaar weg. En dat is misschien wel het gevoel nu. Dan gaat het de mensen niet snel genoeg en zie je dat de media als een soort hevel gebruikt worden: als ik nou de winter­kleding aan de orde stel, dan mogen we ineens voor 1.000 euro nieuwe spullen kopen. Jammer, we zouden niet de krant nodig moeten hebben om iets gedaan te krijgen.’’

Die oproep van u, dat mensen zich rechtstreeks kunnen melden. Wat heeft dat opgeleverd?
,,In totaal zijn drie jongens naar me toe gekomen, waarvan eentje er hier nog zit. Ze wilden vooral graag hun verhaal doen, even hun hart luchten. Als bij één van de melders strafbare gedragingen zaten, dan had ik daar natuurlijk wat mee gedaan. Maar dat was bij allemaal niet het geval.’’

Tot slot. Jullie hebben het afgelopen jaar veel over jullie heen gekregen. Hoe nu verder?
,,Nou, als ik terugkijk, was dat rapport van de commissie-Giebels niet negatief over ons. Natuurlijk waren er wat opmerkingen over het onderzoek dat hier destijds gedaan is. Maar ze stelden ook dat het objectief en betrouwbaar gedaan was.’’

Anders gesteld dan. Hoopt u nu op een jaar zonder tegenslagen?
,,Het wordt vooral een mooi jaar, met 75 jaar Market Garden. Dat is een belangrijk punt voor de hele regio. Dit jaar gaan we ook weer parachute springen voorafgaand aan de herdenking, maar nu willen we de grootste sprong ooit maken. We gaan proberen om 1500 parachutisten naar Schaarsbergen te krijgen. We werken graag aan herdenkingen mee. Dus dat wordt voor ons ook wel een speciaal moment.’’

‘Uitspraken van de generaal zijn schokkend’
Reactie van Ruth Jager, advocaat van één van de slachtoffers van misstanden op de Oranjekazerne:

,,Dat er van de aantijgingen uit 2017 niets over is, is volstrekt onjuist. Beschuldigingen als bijvoorbeeld over elkaar heen urineren, bedreiging met een vuurwapen en aanranding, staan nog fier overeind. Dat een generaal dit ‘niets’ durft te noemen, is schokkend.
Zijn uitlatingen komen bovendien niet overeen met de feiten. Uit eigen onderzoek van Defensie blijkt dat de cultuur op de kazerne in Schaarsbergen pestgedrag, drugsgebruik en seksuele misstanden in de hand werkte. Het oordeel van de onafhankelijke commissie-Giebels was snoeihard. Defensie aanvaardt verantwoordelijkheid en vergoedt de schade van de slachtoffers die gelegerd waren in Schaarsbergen, waaronder mijn cliënt. Dat doet Defensie natuurlijk niet zonder reden.
De generaal bagatelliseert met dit interview de misstanden. Hij wekt de suggestie dat hij een cultuur waarbinnen mishandeling voorkomt geen probleem vindt, als het maar niet wekelijks voorkomt. Onvoorstelbaar!
Dat de generaal meent dat een jongen die vervolgd wordt tekort wordt gedaan, terwijl hij mijn cliënt met regelmaat schopte, sloeg en uitschold, over hem heen plaste en zijn blote kont ongevraagd in het gezicht van een collega drukte, is schaamteloos.
Dan kunnen de koffie en de glasvezel wel goed zijn, als de cultuur onveilig is, is er ondanks alles helaas weinig veranderd.’’

Bron: AD / Defensie

Defensie en politie oefenen samen bij kerncentrale


Het was niet de eerste keer dat militairen oefenden rond de kerncentrale Borssele. En ook de politie traint wel vaker op en rond het terrein van de nucleaire centrale. Maar donderdag oefenden politie en leger voor het eerst sámen in het voorkomen van een terroristische aanslag.

Ruim honderd politiemensen en militairen deden mee aan de oefening. Ze waren afkomstig van de bewakingseenheden van de politie in Zeeland en Noord-Brabant en van de 13 Lichte Brigade van de Koninklijke Landmacht in Oirschot.




De oefening concentreerde zich op de ingang van het EPZ-terrein en de polderwegen in de onmiddellijke omgeving. Het oefenscenario ging uit van een terroristische dreiging. Ergens in Europa was een aanslag op een kerncentrale gepleegd. Bij het onderzoek kwam de informatie los dat ook de kerncentrale in Borssele het doelwit van terroristen zou zijn. ,,Als dit werkelijkheid zou worden, moeten we ook samenwerken. De oefening heeft onder meer als doel om elkaars taal te leren spreken”, legde politiewoordvoerster Mireille Aalders uit.

Burgemeester
Het ging er dus om de afzonderlijke werkwijzes op elkaar af te stemmen. Uiteraard was de gemeente Borsele op de hoogte gesteld van de oefening en kwam burgemeester Gerben Dijksterhuis een kijkje nemen. Maar de gemeente draaide niet mee in de oefening. De eigen bedrijfsbeveiliging van de EPZ, de exploitant van de kerncentrale, was uiteraard wel van de partij.

In tegenstelling tot voorgaande oefeningen had het leger, voor zover zichtbaar, het groot materiaal op de kazerne laten staan. Alleen de politie reed met auto’s rond het terrein en had wagens geposteerd bij de verschillende checkpoints.

Met de bekende grote betonnen ‘legoblokken’ was een sluis gebouwd voor de ingang van het centraleterrein. Hier werden voertuigen gecontroleerd door zwaarbewapende politiemensen en militairen ingepakt in kogel- en scherfwerende kleding en helmen. Dat vergde wat geduld van werknemers en leveranciers die op het terrein moesten zijn of juist wilden vertrekken. Voor de soldaten en militairen bleef het opletten. In elk geval één persoon die met ‘verdachte bedoelingen’ het terrein op wilde gaan, werd in de boeien geslagen.

De bewakers moesten niet alleen alert zijn op terroristen. Voor de oefening speelde een aantal mensen voor ‘de media’ die te dicht bij de kerncentrale wilden komen. De nep-pers werd door de bewakers op de hielen gezeten als ze te ver ging. De echte pers zag het vanaf de dijk bij de kerncentrale allemaal gebeuren.

Bron: AD / Omroep Zeeland / Defensie